PRZESTĘPSTWO NIEALIMENTACJI – SZERSZY ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI (ZMIANY PO NOWELIZACJ Z 2017 ROKU).

Spis treści:

  1. OGRANICZENIE ŹRÓDŁA OBOWIĄZKU ALIMENTACYJNEGO
  2. ROZSZERZENIE ZAKRESU ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ ZA PRZESTĘPSTWO NIEALIMENTACJI
  3. WYELIMINOWANIE ZNAMIENIA „UPORCZYWIŚCI”
  4. PODSUMOWANIE

         Problem niealimentacji w Polsce jest zjawiskiem powszechnym i niestetycoraz częściej występującym. Z tych przyczyn ustawodawca uznałtakie zachowanie za społecznie szkodliwe i skryminalizował je w treści przepisu art. 209 Kodeksu karnego.

Istotne znaczenie w kwestii ustalenia, czy dane zachowanie związane
z niealimentacją stanowi przestępstwo, ma nowelizacja art. 209 § 1 Kodeksu karnego, która weszła w życie dnia 31 maja 2017r.

Powyższa zmiana ma o tyle kluczowe znaczenie dla zagadnienia alimentacji, że od wejścia jej w życie doszło do znacznego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej z tego przepisu.

I. ROZSZERZENIE ZAKRESU ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ ZA PRZESTĘPSTWO NIEALIMENTACJI

W wyniku powyższej nowelizacji doszło m.in. do zmiany ustawowych znamion strony przedmiotowej art. 209 k.k. Jej skutkiem od dnia 31 maja 2017r. przestępstwo niealimentacji ma charakter formalny.

Co to dokładnie oznacza?

PRZED NOWELIZACJĄ

– Przed datą wejścia w życie powyższej zmiany, do zaistnienia przestępstwa niealimentacji wymagane było wykazanie, że uchylanie się sprawcy (np. ojca) od alimentacji na rzecz uprawnionego (np. dziecka) naraziło go na „niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych”. W świetle tamtego stanu prawnego organy ścigania zobowiązane były do weryfikacji sytuacji finansowej dziecka (uprawnionego). W przypadku, gdy organ procesowy doszedł do wniosku, że uchylanie się sprawcy od alimentacji na rzecz dziecka, nie naraziło go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, zobowiązany był takie postępowanie umorzyć (brak znamion czynu zabronionego), co skutkowało oczywiście brakiem odpowiedzialności zobowiązanego do alimentacji (np. ojca dziecka). Takie sytuacje pojawiały się np. w przypadku, gdy dziecko pomimo nieotrzymywania alimentów od rodzica (sprawcy), miało jednocześnie inne źródło utrzymania zapewniające mu podstawowe wyżywienie i innych potrzeb życiowych (np. pomoc finansowa ojczyma).

WEDŁUG AKTUALNEGO STANU PRAWNEGO – SKUTKI ZMIANY:

Powyższa sytuacja prawna uległa istotnej zmianie. Od dnia 31 maja 2017r. przestępstwo niealimentacjinie wymaga powstania żadnych zmian zewnętrznych w wyniku uchylania się sprawcy od alimentacji . Oznacza to, że uchylanie się od płacenia alimentów jest samoistnie wystarczające do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej zobowiązanego. Przeciwnie jak przed nowelizacja, aktualnie nie jest wymagane narażenie dziecka na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wynika z powyższego, że dla ustalenia odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 209 § 1 k.k. nie bada się sytuacji materialnej dziecka, ponieważ nie ma ona żadnego znaczenia dla poniesienia odpowiedzialności karnej osoby zobowiązanej do alimentów. Nieistotne dla ustalenia odpowiedzialności karnej jest zatem to, czy w trakcie uchylania się sprawcy od alimentacji dziecko miało źródło utrzymania, czy też nie. Narażenie dziecka w takim wypadku na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych będzie miało znaczenie jedynie dla możliwości wymierzenia sprawcy wyższej kary, co wynika z przestępstwa kwalifikowanego niealimentacji unormowanej w art. 209 § 1a k.k.

II. OGRANICZENIE ŹRÓDŁA OBOWIĄZKU ALIMENTACYJNEGO

         Kolejna zmiana w art. 209 § 1 k.k. dotyczy ograniczenia źródła obowiązku alimentacyjnego.

         W poprzednim stanie prawnym odpowiedzialność karną ponosił sprawca, który uchylał się od obowiązku alimentacyjnego zarówno stwierdzonego wyrokiem sądowym, jak też wynikającym z ustawy. Według aktualnego stanu prawnego, który wszedł w życie 31 maja 2017r., źródłem obowiązku alimentacyjnego może być wyłącznie: orzeczenie sądowe, ugoda zawarta przed sądem albo innym organem albo inną umową. Ze źródła obowiązku alimentacyjnego wyeliminowano zatem ustawę. Wynika z powyższego, że dopóki nie zostanie obowiązek alimentacyjny skonkretyzowany w orzeczeniu bądź ugodzie, dopóty odpowiedzialności karnej zobowiązany do alimentacji nie może ponieść w świetle art. 209 § 1 k.k. Sam obowiązek ustawowy rodzica do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka nie może więc stanowić samoistnej przesłanki do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej zobowiązanego.

III. WYELIMINOWANIE ZNAMIENIA „UPORCZYWIŚCI”

W ramach nowelizacji art. 209 § 1 k.k. ponadto wyeliminowano ze znamion ustawowych znamię „uporczywości”. Według poprzedniego stanu prawnego samo uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego nie było wystarczające do uznania, że zachowanie sprawcy wypełniło znamiona czynu zabronionego. Koniecznym było wykazanie, że sprawca uchyla się od alimentacji w sposób „uporczywy”, przy czym każdorazowo znamię to stanowiło element ocenny. Należało więc od oceny organu (sądu, prokuratury), czy w danej sytuacji występowało uporczywe uchylanie się od alimentacji czy też nie.

         Omawiana w niniejszym artykule nowelizacja również wprowadziła zmiany w powyższym zakresie. Ze znamion wyeliminowano znamię uporczywości. W miejsce tego unormowano, że warunkiem odpowiedzialności karnej z tego przepisu jest powstanie zaległości alimentów o równowartości, co najmniej 3 świadczeń okresowych bądź też opóźnienia zaległego świadczenia innego niż okresowe w wymiarze 3 miesięcy.

            Podsumowując:

1. warunkiem wystarczającym do pociągnięcia odpowiedzialności zobowiązanego do alimentów jest wyłącznie jego uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca wyeliminował z ustawowych znamion przestępstwa znamię skutkowe w postaci narażenia uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

2. odpowiedzialności karnej z art. 299 § 1 k.k. nie ponosi uchylający się od obowiązku alimentacyjnego

3. w wyniku nowelizacji zdefiniowano również uporczywość określając ją jako powstanie zaległości alimentów o równowartości, co najmniej 3 świadczeń okresowych bądź też opóźnienia zaległego świadczenia innego niż okresowe w wymiarze 3 miesięcy.

One thought on “PRZESTĘPSTWO NIEALIMENTACJI – SZERSZY ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI (ZMIANY PO NOWELIZACJ Z 2017 ROKU).”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *